Публикация авторского материала: «Рабочая программа по КНРС (Я) во 2 классе». автор Михайлова Наталья Федотовна | Работа №241137

Муниципальное бюджетное образовательное учреждение
Сунтарская начальная общеобразовательная школа имени В.Г.Павлова
РАССМОТРЕНО:
на заседании МО учителей 2-х классов
Протокол №1
От ___ августа 2019 г.
СОГЛАСОВАНО
Зам.директора по УР
_________________ /_________/
___ августа 2019 г.
УТВЕРЖДАЮ Директор МБОУ СНОШ им.В.Г.Павлова ____________________/_______/
___ августа 2019 г.
Рабочая программа КНРС(Я)
Е.И.Винокурова, А.В.Иванова
на 2019-2020 учебный год
2 е класс
учитель: Михайлова Наталья Федотовна
Ааптардар: Е.И. Винокурова, А.В. Иванова
Рабочая программа учебного предмета Культура народов Республикп Саха (Якутия) для 2-4 классов общеобразовательных учреждений с обучением на языке саха разработана в соответствии с требованиями федерального государственного образовательного стандарта начального общего образования, также на основе научных исследований ФГБНУ Институт национальных школ Республики Саха (Якутия) и примерной программы учебного курса Культура народов Республики Саха (Якутия).
БЫҺААРЫЫ СУРУК
Үөрэх предметин өйдөбүлэ
Лиичинэс духуобунас, сиэр-майгы быһыытынан сайдыытын уонна ытык өйдөбүллэр систиэмэлэрин баһылааһын биир суолунан культуроведческай компетенцияны иҥэрии буолар.
Федеральнай государственнай үөрэх стандартын (ФГҮӨС) методологическай тирэҕинэн буолбут Россия гражданинын лиичинэһин духуобунаска, сиэрдээх майгыга иитии уонна сайыннарыы кэнсиэпсийэтигэр, Россия Федерациятыгар поликультурнай үөрэхтээһин сайдыытын бырайыагар олоҕуран Саха Республикатын норуоттарын култуурата предмет үлэлиир бырагыраамата оҥоһулунна.
Россия Федерацията — 160 тахса араас норуот иллээхтик олорор дойдута. Саха Республиката — Россия биир субъега, манна 120 тахса омук уһун үйэлэргэ эйэ дэмнээхтик алтыһан олорор.
Россия Федерациятын поликультурнай үөрэхтээһинин биир сүрүн уратыта — бэйэтин омук быһыытынан бэлиэтин сүтэрбэккэ аан дойду култууратын уонна үөрэҕириитин эйгэтигэр киириитэ буолар. Россия Федерациятын Үөрэҕирии туһунан сокуонугар этиллэринэн единство федерального культурного и образовательного пространства. Защита и развитие системы образования национальных культур, региональных культурных традиций и особенностей в условиях многонационального государства диэн үөрэҕириигэ государственнай политика бириинсиптэритгэн биирдэстэрэ буолар. Ону таһынан сокуоҥҥа содержание образования должно обеспечивать интеграцию личности в национальную и мировую культуру диэн этиллэр.
Россия гражданинын лиичинэһин духуобунаска, сиэрдээх майгыга иитии уонна сайыннарыы кэнсиэпсийэтигэр Россиятааҕы гражданин өйдөбүлүгэр сөп түбэһиини олохсутуу 3 түһүмэҕинэн бэриллэр: 1) ыал иһигэр бэйэ-бэйэҕэ сыһыан уопсастыбаннай сыһыаҥҥа дьайар уонна киһи гражданскай майгытын-сигилитин төрдө; 2) лиичйнэс төрөөбүт дэриэбинэтин, куоратын, оройуонун, регионун үгэһин, сыаннастарын, култуурунай, историческай, социальнай, духуобунай олоҕун ийэ дойду, төрөөбүт дойду, төрөөбүт тыл, ыал, дьиэ-кэргэн уо.д.а. ытык өйдөбүллэр нөҥүө өйдөөн ылыныыта; 3) элбэх омуктаах Россия норуотун култууратын уонна сиэр-майгы үгэһин ылыныыта.
Саха Республикатын норуоттарын култуурата предмет үлэлиир бырагырааматын ис хоһооно Кэнсиэпсийэҕэ бэриллибит идентичность тутулугар сөп түбэһэр. Үөрэх предметин тутула үөрэхтээһин түһүмэхтэринэн бэриллэр: алын (1-4 кылаастар), орто (5-9 кылаастар) сүһүөх. Начаалынай оскуолаҕа оҕону бэйэтин норуотун култууратын билэр уонна атын норуот култууратын убаастыыр буола улаатарын сайыннарарга, Саха сирин төрүт норуоттарын төрөөбүт тылларын уонна култуураларын иҥэринэр, сайыннарар ирдэбили үөскэтиигэ сүрүн болҕомто ууруллар. Предмет үөрэтиитин утума Саха Республикатын национальнай оскуоланы саҥардан сайыннарыы кэнсиэпсийэтин (1991) олохтоох норуоттар материальнай уонна духуобунай култуураларын туһунан киэҥ билиини биэрэр, салгыы нуучча уонна аан дойду култууратын өйдүүр кыаҕын кэҥэтэр диэн өйдөбүлүгэр олоҕурар.
Начаалынай оскуолаҕа Саха Республикатын норуоттарын култуурата предмет сыала: этнокултуурунай компетенциялары иҥэрии араас омук алтыһар эйгэтигэр сатаан олоруу уонна ситиһиилээх социализация усулуобуйатын төрүттэрин уурсар.
Предмет сорукгара:
бэйэноруотун духуобунай уонна материальнай ытык өйдөбүллэрин аан дойду култууратын арахсыбат чааһын курдук ылыныыны иҥэрии;
бэйэтинуонна ыаллыы норуоттарын култуураларын туһунан төрүт билиини олохсутуу;
бэйэноруотун үгэһин, итэҕэлин тутуһууну, Хотугу дойду, Саха сирэ, Россия олохтооҕо диэн өйдөбүлү, атын омукгары кытта алтыһарга бэйэ норуотун култууратын сатаан тиэрдии сатабылын сайыннарыы;
атынтыллаах, итэҕэллээх норуоттар култуураларыгар үтүө сыһыаны, өйдөһүүнү уонна бодоруһууну иитии.
Үөрэх былааныгар үөрэх предметин миэстэтэ
Үөрэх федеральнай базиснай былаана булгуччулаах уонна уруок таһынан үлэ чаастарыттан турар. Саха Республикатын норуоттарын култуурата предмети үөрэтии үөрэх федеральнай базиснай былаанын булгуччулаах чааһыгар көрүллүбэт. Предмети үөрэтэргэ нэдиэлэҕэ 1 чаас бэриллэр (уопсайа 135 чаас), үөрэх былаанын талар чааһын, уруок таһынан үлэ чэрчитинэн оҕо уонна төрөппүт баҕатын учуоттаан ыытыллыан сөп.
Предмети үөрэтии көрүннэрэ (моделлара):
көрүҥ — уруок үлэтэ. Предмети үөрэтэргэ үөрэх предметин быһыытынан эбии үөрэх бьшаанын талар чааһын суотугар тэрийии.
көрүҥ — предметнэй муодул нөҥүө ыытыллыан сөп: 1) предмет иһинэн муодул, 2) предмет икки ардыгар муодул — хас да үөрэх предметын алтыһыытын нөҥүө: төрөөбүт уонна нуучча тыллара, төрөөбүт уонна нуучча тылынан литературнай ааҕыы, уруһуй, үлэ, муусука, физическэй култуура.
көрүҥ — уруок таһынан дьарык. Уруок таһынан үлэ чааһыгар студия, куруһуок, факультатив, интэриэстэринэн кулууптар, иитиигэ дьарык уо.д.а. нөҥүө тэриллиэн сөп.
Ытык өйдөбүллэри үөрэх предметин ис хоһоонугар киллэрии
Начаалынай кылааска Саха Республикатын норуоттарын култууратын үөрэтии оҕоҕо ытык өйдөбүллэри (духуобунай сыаннастары) иҥэриигэ улахан суолталаах. Киһи аймах үйэлэртэн үйэлэргэ өрө тутан илдьэ кэлбит ытык өйдөбүллэрэ (духуобунай сыаннастара) төрөөбүт тыл эгэлгэтигэр, култууратыгар сөҥөллөр. Ол курдук үөрэтии ис хоһоонугар култуура сүрүн хайысхаларын сэргэ уруок, үөрэтии матырыйаалын быһыытынан төрөөбүт дойду, ийэ дойду, айылҕа, үлэ, төрүт дьарык, ыал, дьиэ кэргэн, кэрэ эйгэтэ, үтүө санаа, киһи аймах, аан дойду омукгарын култууратын эгэлгэтин курдук ытык өйдөбүллэр (духуобунай сыаннастар) киирэллэр.
Үөрэх предметин үөрэтии түмүктэрэ
Ытык өйдөбүллэри иҥэрии түмүгэ
Тус суолталаах дьайыы:
Ытык өйдөбүллэри (духуобунай сыаннастары) билинии:
үгэс буолбут төрүт култуураны норуот айымньытын түмүгүн уонна айылҕаны кытта бииргэ алтыһан олоруу курдук ылыныы;
республика норуоттарын ураты култуураларыгар убаастабыллаах сыһыаны култууралар алтыһыыларын сайдыытын сүрүн усулуобуйатын уонна утарсыылары быһаарар төрүтүн курдук ылыныы;
ахсааныттан, олорор сириттэн тутулуга суох хас биирдии норуот култууратын ылыныы;
норуоттар култууралара эгэлгэ араастааҕын уопсастыба култууратын байытыы төрдүн курдук ылыныы;
элбэх култууралар алтыһар эйгэлэрэ, бодоруһуулара, култууралар диалоггара — лиичинэс бэйэтэ уонна гражданскай уопсастыба социальнай сиэрэ-майгыта сайдар усулуобуйата буоларын ылыныы.
Сатабылы сайыннарыы:
бэйэ норуотун үгэһин күннээҕи олоххо уонна анал этнокултуурунай тэрээһиннэргэ (ыһыах, сиэр-туом уо.д.а.) тутуһуу;
-бэйэни омук, Саха сирин уонна Россия гражданинын быһыытынан билинии;
бэйэни Хотугу дойду, Саха сирэ, Россия олохтооҕунабын диэн билиһиннэрии;
бэйэҕэ, тулалыыр дьоҥҥо-сэргэҕэ, айылҕа эйгэтигэр убаастабылы иитии.
Үөрэх сатабылларын сайыннарыы түмүгэ
Бэйэни салайынар-дьаһанар сатабыллар:
культуроведческай матырыйаалга олоҕуран сыалы-соругу таба туруорунар, бырайыакгыыр дьарыгы сатаан былаанныыр;
сиэри-туому, үгэһи толорууга тахсар алҕаһы көннөрөр;
культуроведческай билиини, сатабылы, үөрүйэҕи сөпкө сыаналыыр;
кэллэктиибинэн этнокултуурунай үлэҕэ кыттыһар (норуот бырааһынньыктарыгар уо.д.а.);
араас этнокултуура усулуобуйатыгар төрүт үгэһи тутуһар уонна бэйэни сатаан салайынар;
пааранан, бөлөҕүнэн, хамаанданан уо.д.а. бииргэ алтыһан үлэлиир;
Саха сирин уонна Россия норуоттарын бодоруһар майгыларын- сигилилэрин олохсуйбут бэрээдэгин (этноэтикеты) бииргэ алтыһыы усулуобуйатыгар учуоттуур;
тас көрүҥнэринэн, тылларынан, үгэстэринэн, итэҕэллэринэн уратылаһар дьону кытга өйдөһөргө уонна алтыһарга бэлэмнээх буолар;
бэйэ норуотун култууратын атын омуктары кытта алтыһыыга Саха сирин, Россия таһымыгар сатаан көрдөрөр.
Тустаах үөрэх предметин үөрэтии түмүгэ
анал өйдөбүллэр нөҥүө бэйэни омук быһыытынан билиһиннэрэр сатабылы олохсутуу;
фольклор көрүҥнэрин, норуот ырыатын, муусукатын, төрүт үгэһин, күннээҕи олоххо уонна күн-дьыл эргииринэн тутуһар сиэрин-туомун нөҥүө республика култуураҕа, тылга уратылаһар үгүс өрүттээх олоҕун туһунан бастакы билсиһиитин олохсутуу;
республика уонна Россия норуоттарын култууратын туһунан билиини-көрүүнү кэҥэтэр араас матырыйаалы туһана үөрэнии (үөрэх, уус-уран, үөрэх-наука, ыйынньык литературатыттан, тылдьыттартан, ааталаастартан, каарталартан уо.д.а.);
тобуллаҕас өйү сайыннарар үөрүйэхтэр:
чопчу тэҥнээһин (конкретное сравнение) (дьиэ-уот: ураһа, балаҕан, дэриэбинэ, бөһүөлэк, куорат, ас-үөл, таҥас-сап, туттар мал, киэргэл, симэх о.д.а.);
ырытыы, холбооһун (анализ, синтез) (олох-дьаһах тэрээһинэ, сүөһү иитиитэ, булт, сир оҥоһуута, уһаныы, иис; омук оонньуута, оонньуура о.д.а.);
түмүктээһин (обобщение) (хотугу дойду айылҕатыгар сөп түбэһэн үөскээбит итэҕэл, биһиги — россияннарбыт, биһиги — сахаларбыт о.д.а.);
ханыылатан сыаналааһын (классификация) (аан дойду, сир, айылҕа, киһи, дьиэ кэргэн, уран оҥоһук (ойуу-бичик, оҥоһук, симэх); норуот музыката (хомус, кырыымпа, хобо) о.д.а.);
дакаастааһын (доказательство) (айылҕаны кытта алтыһан олоруу уратылара уо.д.а.);
республика норуоттарын култуураларын бэлиэ-символ нөҥүө көрдөрүү (сэргэ, саха ата, таба, ураһа уо.д.а.).
Үөрэх предметин ис хоһооно
2-4 кьшааска Саха Республикатын норуотгарын култуурата предметин үөрэтии маннык ис хоһоонноох буолар: Саха Республикатын норуотгара, Саха Республикатын норуоттарын материальнай култууралара, Саха Республикатын норуоттарын духуобунай култууралара, Саха Республиката — элбэх омук алгыһан олорор сирэ, Ийэ дойдуга таптал уонна убаастабыллаах сыһыан.
Саха Республикатын норуотгара. Норуот өйдөбүлэ, Саха сирин төрүт норуоттара. Саха, эбээн, эбэҥки, юкагир, долган, чукча, төрүт олохгоох нуучча, кинилэр түөлбэлээн олохсуйбут сирдэрэ. Республикаҕа олорор араас омук дьоно (украинецтар, бурятгар, белорустар уо.д.а.).
Дьиэ кэргэн сыһыана. Мин төрөппүттэрим, дьиэ кэргэҥҥэ ийэ, аҕа оруола. Дьиэ кэргэҥҥэ оҕону иитии. Кырдьаҕастары ытыкгааһын. Дьиэ кэргэним ытык өйдөбүллэрэ. Дьиэ кэргэн үлэтэ, сынньалаҥа, быраа- һынньыга. Бэйэ-бэйэни көрүү-харайыы, өйөһүү, көмөлөсүһүү. Бэйэ төрүччүтүн оҥоруу. Биһиги чугас ыалларбыт, кинилэр дьиэ кэргэттэрэ.
Саха Республикатын норуоттарын материальнай култууралара.
Саха Республикатын норуоттарын үгэс буолбут дьарыктара. Саха сирин норуоттарын сүрүн дьарыктара: түүлээх, балык булда, таба, сылгы, ынах иитиитэ.
Норуотум үгэс буолбут хаһаайыстыбата. Дьиэ кэргэним хаһаайыстыбата. Дьиэ сүөһүтэ — норуот баайа, үтүө туруга.
Саха сиригэр олохтоох омуктар үгэс буолбут дьиэлэрэ-уотгара. Саха Республикатын норуоттарын үгэс буолбут дьиэлэрин-уоттарын аата- суола, кинилэр оноһуулара, тутуулара. Кыһыҥҥы, сайыҥҥы дьиэ-уот уратылара. Дьиэ-уот олоҕун, сирин талыы үгэстэрэ. Дьиэ ис-тас тутула. Дьиэ ис тэрилэ, мала-сала. Оһох, кини тутула, уот иччитин өйдөбүлэ.
Норуот таҥаһа-саба. Саха сиригэр олорор норуоттар төрүт таҥастара: уратылара уонна маарыннаһар өрүттэрэ. Мин норуотум таҥаһын-сабын көрүҥнэрэ уонна уратылара. Тыһы, тириини имитии, таҥастааһын туһунан өйдөбүл. Түүлээх таҥаһы, атах таҥаһын көрүү- харайыы.
Норуот уус-уран оҥоһуктара. Норуот ойуулуур-дьүһүннүүр искусствотын көрүҥнэрэ. Саха Республикатын төрүт омукгарын үгэс буолбут уус-уран оҥоһукгара. Таҥас-сап, атах таҥаһын, туттар мал киэргэтиитэ, оһуордара, кинилэр ааттара, суолталара, аналлара. Биллиилээх норуот маастардара уонна худуоһунньукгара.
Норуот аһа-үөлэ. Саха сирин норуоттарын үгэс буолбут астара. Дьыл кэминэн ас арааһа. Өбүгэм аһа. Аһы астааһын технологиятын кытта билсиһии.
Норуот оонньуурдара уонна оонньуулара. Үгэс буолбут норуот оонньуулара, кинилэр көрүҥнэрэ (остуол оонньуута, хамсаныылаах оонньуулар уо.д.а.). Оонньуурдар, кинилэр көрүҥнэрэ, туохтан оҥоһуллубуттара.
Саха Республикатын норуотгарын духуобунай култууралара.
Үгэс, сиэр-туом. Саха сирин норуоттарын үгэс буолбут итэҕэллэрин уратыта уонна майгыннаһар өрүттэрэ. Айылҕаҕа билиҥҥи сыһыан, тулалыыр айылҕа туруга. Төрүт омуктар айылҕаҕа сыһыаннара. Айылҕа иччилэрин туһунан өйдөбүл. Саха сирин норуоттарын бырааһынньыктара: ыһыах, эвинэк, бакаддын, шахад-ьибэ уо.д.а. Таҥара бырааһынньыктара (Ороһуоспа, Пасха уо.д.а.).
Саха героическай эпоһа олоҥхо — саха норуотун ытык өйдөбүллэрин түмэр сүдү айымньы. Аан дойду айыллыыта. Үс дойду. Олоҥхону туруоруу уонна олоҥхону туруоруу уратылара. Норуот өйүн дириҥин, санаатын күүһүн, уус дьэрэкээн тылын-өһүн, киэҥ билиитин чыпчаала - эпос. Олоҥхо уонна Саха сирин норуоттарын эпостара. Эпостарга бухатыыр уонна кыыс уратылара. Олоҥхо араас омук култууратыгар
Саха Республикатын норуоттарын ырыа, тойук култууралара. Норуот ырыата, тылынан уус-уран айымньытын көрүҥнэрэ. Оҕоҕо аналлаах ырыалар. Саха сирин норуоттарын ырыа доҕуһуоллаах үҥкүүлэрэ (оһуокай, һээдьэ, лондол, хэйро, гасигор уо.д.а.). Норуотум ырыата-тойуга, үҥкүүтэ. Норуотум биллиилээх ырыаһыттара, артыыстара, ырыа айааччылара. Норуот музыкатын тэриллэрэ: дүҥүр, хомус, кырыымпа уо.д.а.
Республика музейдара. Музей — норуот муудараһын кыладабыайа. Музей арааһа: ойуулуур-дьүһүннүүр, историческай, этнографическай уо.д.а. Республика государственнай музейдара: национальнай- художественнай музей, Ем. Ярославскай аатынан Саха сиринээҕи хоту норуотгар историяларын уонна култуураларын государственнай музейа, П.А. Ойуунускай аатынан государственнай литературнай музейа. Республика уонна улуус музейдара: мамонт музейа, хомус музейа, Сунтаар улууһун Б. Андреев аатынан Элгээ-йитээҕи айылҕа музейа,
Таатга улууһун Чөркөөхтөөҕү истөрическай-этнөграфическай музейа уо.д.а. Саха биллиилээх худуоһунньукгара.
Саха сирин театрдара. Театр туһунан өйдөбүл (спектакль, режиссер, репертуар, артыыс уо.да.). Театр араастара (драматическай, музыкальнай, куукула театра уо.д.а). Дьокуускай куоракка баар театрдар: П.А. Ойуунускай аатынан саха драматическай театра, А.С. Пушкин аатынан нуучча драматическай театра, Д.К. Сивцев-Суорун Омоллоон аатынан опера уонна балет государственнай театра, эдэр көрөөччү театра. Саха сирин улуустарын, куораттарын, бөһүөлэкгэрин театрдара. Бэйэ олорор сирин, оскуолатын театра.
Саха Республиката — элбэх омук алтыһан олорор сирэ
Саха сирэ — мин төрөөбүт дойдум. Иитиллибит Ийэ дойдуга таптал. Материальнай эйгэ — мал-сал, айылҕа көстүүтэ. Духуобунай эйгэ — кинигэҕэ, искусство айымньыларыгар баар билии уонна информация, дьон ыккардыгар сыһыан уо.д.а. бу култуура эйгэтэ. Култуура — киһи аймах олох-дьаһах, оҥоруу-тутуу, өй-санаа, сиэр- майгы өттүнэн ситиһиитэ.
Ийэ дойдуга таптал уонна убаастабыллаах сыһыан
Ытык өйдөбүллэр: төрөөбүт дойдуга таптал, ийэ дойдуга бэриниилээх буолуу. Саха Республиката — араас омук култуурата алтыһар дойдута.
Саха сирин духуобунай үгэһэ - сиэри-туому сырдатыы, култууралар алтыһыылара. Бэйэ норуотун култууратын, олоҕун- дьаһаҕын, духуобунай баайын билэр, өйдүүр, ону ааһан ис сүрэхтэн ылыныыга, таптыырга, төрөөбүт дойдуга олоххо бэриниилээх буолуу.
ТЕМАТИЧЕСКАЙ БЫЛААН
II КЫЛААС (34 чаас)
№
Тиэмэтэ
Тиэмэлэринэн үөрэтии сүрүн ис хоһооно
Үөрэнээччи үлэтин сүрүн көрүҥнэрэ
Дата
Саха Республикатын норуотгара (11 чаас)
план
факт
1
2
3
4
5
6
7
8
Мин дойдум – Саха сирэ
Мин дойдум: куоратым, улууһум, бөһүөлэгим
Саха сирэ – элбэх омуктаах дойду
Мин төрөөбүт дойдум
Сахам сирэ кэрэ айылҕата
Туундара уонна таҕа хамсыыр харамайа
Төрөөбүт дойдум үүнээйитэ.
Эмтээх үүнээйилэр.
Төлө туппат төрүт баайыҥ - төрөөбүт ийэ дойдуҥ. Саха сирин төрүт норуоттара: саха, эбээн, эбэҥки, долган, юкагир, чукча, төрүт олохтоох нуучча. Кинилэр түөлбэлээн олохсуйбут сирдэрэ. Саха сиригэр олорор араас омуктар. Саха сирэ элбэх омуктаах дойду (8 чаас).
Истии. Норуот өйдөбүлүн туһунан учуутал кэпсээнин болҕойон истэр.
Тэҥнээһин. Республика төрүт омуктарын майгыннаһар уонна уратылаһар өрүттэрин тэҥнээн көрөр.
ТолкудааЬын. Саха сирин торут олохтоохторо бэйэ-бэйэлэрэ туох уратылаахтарын толкуйдаан керер.
КэпсээЬин. Уруок тиэмэтигэр сеп тубэЬиннэрэн кыра кээмэйдээх кэпсээн онорор.
04.09
11.09
18.09
25.09
02.10
09.02
16.10
23.10
9
10
11
Мин уруум – аймаҕым.
Мин дьиэ кэргэним.
Дьиэ кэргэн бырааһынньыктара
Омук ыалын дьиэ кэргэнэ.
Дьиэ кэргэн сыһыана. Мин төрөппүттэрим. Дьиэ кэргэн ытык өйдөбүллэрэ. Дьиэ кэргэҥҥэ аҕа, ийэ оруола. Мин эбэм, эһэм. Төрүччүм. Мин чугас аймахтарым. Аймахтар бэйэ-бэйэҕэ уруу-аймах буолар үгэстийбит ааттара (3 чаас).
- Афанасий Петрович Мунхалов. Чэйдии олорон.
- Николай Николаевич Рязанскай. Туйах хатарааччы.
Быһаарыы. Төрөппүттэрин, дьиэ кэргэҥҥэ сыһыан туһунан быһаарар, кэпсиир.
Билсиһии. Эбэтин, эһэтин туһунан билиһиннэрэр.
Холобурдары аҕалыы. Дьиэ кэргэҥҥэ ийэ, аҕа оруолун туһунан холобурдары аҕалар.
Ырытыы. Дьиэ кэргэн ытык өйдөбүллэрин туһунан ырытар.
Эбии матырыйаалы туһаныы. Дьиэ кэргэн бырааһынньыкгарын уонна үгэстэрин туһунан матырыйаал хомуйар.
Бырайыактыыр үлэ. Дьиэ кэргэнин аҕа саастаах чилиэннэрин кытта бэйэтин төрүччүтүн оҥорор.
30.10
13.11
20.11
Саха Республикатын норуоттарын материальнай култууралара (15 чаас)
12
13
14
15
Өбүгэм дьиэтэ-уота.
Ыал тэлгэһэтэ.
Мин дьиэм.
Өйдөөх дьадьаҥы бааһынай. (саха остуоруйата)
Норуот үгэс буолбут дьиэтэ-уота. Саха сиригэр олохтоох омуктар былыргы дьиэлэрэ- уоттара. Төрөөбүт дьиэм. Өбүгэм дьиэтэ-уота, тэлгэһэтэ. Дьиэни көрүү-харайыы, дьиэ үлэтэ. Дьиэҕэ-уокка мин көмөм (4 чаас).
- Иван Васильевич Попов. Саха ураһатын ис көстүүтэ.
- Иван Васильевич Попов. Кыһыҥҥы хотонноох балаҕан.
Быһаарыы. Бэйэ норуота үгэс буолбут дьиэтин- уотун уратытын быһаарар.
Тэҥнээһин. Саха сиригэр олохтоох омуктар хайдах дьиэҕэ-уокка олороллорун тэҥнээн көрөр. Кэпсээһин. Бэйэтин төрөөбүт дьиэтин уруһуйдуур уонна ону туһанан кэпсиир.
27.11
04.12
11.12
18.12
16
17
18
Үгэс буолбут дьарыкпыт.
Сылгы.
Дьиэ сүөһүтэ
Норуот үгэс буолбут дьарыктара. Мин дьиэ-кэргэним хаһаайыстыбата. Дьиэ сүөһүтэ: ынах, сылгы, таба, ыт уо.д.а. Дьиэ сүөһүтүн иитии туһата. Мин сөбүлүүр дьиэм кыыла (3 чаас).
- Афанасий Николаевич Осипов. Эдэр табаһыттар. Муома.
- Иннокентий Корякин. Оттооһун.
- Николай Николаевич Рязанскай. Билсиһии.
Тэҥнээһин. Бэйэ норуотун үгэс буолбут дьарыктарын тэҥнээн көрөр.
Кэпсээһин. Дьиэ кэргэнин хаһаайыстыбатын туһунан кэпсиир.
Эбии матырыйаалы туһаныы. Сөбүлүүр дьиэ кыылын туһунан интернеттэн, билиини-көрүүнү кэҥэтэр кинигэлэртэн матырыйаал көрдөөн булар, уруокка туттар.
25.1215.01
22.01
19
20
21
Үгэс буолбут астар.
Өбугэм аһа-үөлэ.
Мин маҥнайгы астаабыт аһым.
Аччыгы аһат, тоҥмуту ириэр. Өбүгэм аһа (эт, балык, үүт). Үгэс буолбут ас-үөл аата. Мин сөбүлүүр норуотум аһа. (3 чаас). - Николай Николаевич Рязанскай. Күөрчэх.
Истии. Өбүгэ аһын туһунан учуутал кэпсээнин болҕойон истэр.
Наардааһын. Үгэс буолбут аһы-үөлү ааттарынан араарыы.
Бөлөхтөөһүн. Аһы эт, балык, үүт ас диэн арааран, сөпкө ааттаан бөлөхтүүр.
29.01
05.02
12.02
22
23
24
Норуотум таҥаһа.
Норуотум таҥнар таҥаһа.
Хоһоон, кэпсээн.
Саха сиригэр олорор норуоттар төрүт таҥастара: уратылара уонна маарыннаһар өрүттэрэ. Норуотум таҥнар таҥаһын арааһа: түүлээх, сарыы таҥас, таба тириитэ сон, ыстаан, бэргэһэ, атах таҥаһа. Таҥас үгэс буолбут ойуута-бичигэ (3 чаас).
- Иван Васильевич Попов. Бууктаах сонноох кыыс. XIX үйэ.
- Иван Васильевич Попов. Нуучча кыыһа (Б.К. Венига хартыынаттан куоппуйа).
Быһаарыы уонна кэпсээһин. Олохтоох хотугу норуотттар таҥастарын уратытын туһунан быһааран кэпсиир.
Тэҥнээһин. Бэйэ норуотун таҥнар таҥаһын арааһын тэҥнээн көрөр.
19.02
26.02
05.03
25
26
Норуотум үгэс буолбут оонньуулара.
Норуотум таптыыр оонньуурдара.
Оҕо оонньууртан салгыбат.
Норуотум оонньуурдара уонна оонньуулара. Мин таптыыр оонньуурум. Оонньуурдар, кинилэр көрүҥнэрэ, туохтан оҥоһуллубуттара (2 чаас). - Мария Афанасьевна Рахлеева. Хачыаллар.
Кэпсээһин уонна уруһуйдааһын. Сөбүлүүр оонньуурун уруһуйдуур уонна кэпсиир.
Талыы. Норуот оонньуурдарын уонна оонньууларын сөпкө ааттаан талар.
12.03
19.03
Саха Республикатын норуоттарын духуобунай култууралара (8 чаас)
27
28
29
30
31
32
33
34-35
Ырыа доҕуһуоллаах үҥкүүлэр.
Оһуокай уол, Кылыһах кыык туһунан остуоруйа.
Оҕо ааҕар эйгэтэ.
Чуораанчык сонуна.
А.Борисов. Харыстаа өбүгэҥ үгэһин.
П.Тобуруокап.
Чыычаах уонна саһыл.
П.Степанов-Ламутскай. Хоһооннор
Н.Курилов, Н.Спиридонов-Тэки Одулок, Г Варламова- Кэптукэ, Ю.Рытхэу
Норуотум ырыата-тойуга, үҥкүүтэ. Оҕоҕо аналлаах ырыалар. Норуот музыкатын тэриллэрэ: дүҥүр, хомус, кырыымпа уо.д.а. (8 чаас).
- Владимир Давыдович Иванов. Ырыа. Күһүн триптихтэн.
Истии. Учуутал төрүт омуктар ырыаларын- тойукгарын, музыка тэриллэрин туһунан кэпсиир, иһитиннэрэр. Норуот ырыаһыттарын толорууларын истэллэр.
Үөрэтии. Ырыа матыыптарын үөрэтэллэр.
Толоруу. Оҕоҕо аналлаах ырыалары үөрэтэн, толороллор.
02.04
09.04
16.04
23.04
30.04
07.05
14.05
21.05
28.05