Творческий конкурс для педагогов и учащихся: Оһуохай дьарыгын былаана

Муниципальное бюджетное дошкольное образовательное учреждение

Детский сад №70 «Кэрэчээнэ»

Городского округа «город Якутск»

Саха оһуохайын этиитин уонна үҥкүүтүн нөҥүө оскуола иннинээҕи саастаах о5ону уйулҕатын көтөҕүү.

(Оһуохай дьарыгын сыллааҕы былаана)

Толордо: педагог-психолог

Сивцева Светлана Аркадьевна

Хатас.

Киириитэ.

Саха оһуохайын этиитин уонна үҥкүүтүн нөҥүө оскуола иннинээҕи саастаах о5ону уйулҕатын көтөҕүү.

Ханнык баҕарар норуот бэйэтин тѳрүт культуратыгар тирэҕирэн, онтон күүс ылан норуот быhыытынан сайдар, омук быhыытынан уратыланар. Норуот ѳйѳ – санаата, иэйиитэ – куойуута, үтүѳҕэ - кэрэҕэ тардыhыыта, мындыр сатабыла кини тѳрүт культуратыгар түмүллэр, сѳӊѳр уонна чопчуланар. Саха норуотун культуратын тилиннэрии, сѳргүтүү уонна сайыннарыы сүрүн соругунан « Кѳмүскэс санаалаах күн киhитин, аhыныгас айдарыылаах айыы оҕотун, ураанхай саханы » итии, үѳрэтии, уhуйуу үс сүрүн хайысханнан барыахтаах: «Киhи дьону – сэргэни, киhи – аймаҕы кытта сыhыаннаhыыта», « киhи айылҕаны, тулалыыр эйгэни кытта дьуерэлэhиитэ» уонна « киhи бэйэтин ураанхай саха быhыытынан билиниитэ, сыаналаныыта, киэӊ туттуута».

Манна ордук суолталааҕынан буолар оҕо оскуолага киириэн инниээҕи сааһа (1 – 7 сааhыгар диэри ) уhуйаан киэҥ эйгэтин кытта билсэн саҕалыыр. Бу сааска оҕо кэпсээhин, быhаары, кѳрдѳрүү, үѳрэтии, ѳйдѳтүү кѳмѳлѳрүнэн норуот тѳрүт культуратын алын араҥатын интириэhиргиэхтээх. Маныаха оҕо болҕойон истэрэ, таба ѳйдүүрэ, саҥаттан - саҥаны билэн кѳрѳн иhэрэ, тургэнник ылынара улахан оруоллаах. Бу сааһыгар оҕо киhи да, омук да быhыытынан олуга ууруллар, туhэ тустэнэр кэмэ. Бу бириэмэ уhуйаан иитээччилэрэ, эбии үөрэхтээһин уһуйааччылара кырата суох оруолу оонньуубут.

Кыра оҕону дьыссаакка сылдьар кэмигэр саха фольклорун оһуохай уытта ситимнээн билиһиннэрэр сөптөөх.

Оһуохайы үөрэтии ньымалара.

Тыыныыга дьарык.

Сатаан тыынар эрэ киьи учугэйдик ыллыыр-туойар, онон агданы, быары, тыҥаны эрчийии ырыаҕа-тойукка олус наадалаах.

Ис тугэҕиттэн уһуннук муннунан салгыны тыынан ылан баран эмиэ уһуннук айаҕынан таьаарыы (4 ахсааҥҥа)

Кылгас

-

кылгастык

тыыныы

.

Илиини

үөһээ таһаарыыга, түһэриигэ дьүөрэлээн

аллараа

тыыныы

(4 ахсааҥҥа)

Уһуннук,

кылгастык

тыыныыга

эҕирийбит

салгыны

таьааран

бүтүүгэ

тыас

таһаарыы.

Дорҕоон оҥорууга дьарык.

1. Ис тугэҕинэн салгыны муннунан тыынан ылан баран, тыас уонна куолас көмөтүнэн дорҕоон оҥоруу. Дорҕооннору аһаҕас дорҕооҥҥо оҥоробут.

Аа-аа-аа-аа-аа.

Ыы-ыы-ыы-ыы-ыы

Оо-00-оо-оо-оо-оо

Уу-уу-уу-уу-уу-уу-уу

2. Иккис дьарыктан икки илиини түөстэн саҕалаан иннин диэки тардан дорҕоону таһаарабыт. Илии уһунунан тардан баран дорҕоону түһэрэбит.

Аа-аа-аа-аа-аа-ьа.

Ыы-ыы-ыы-ыы-ыы-hы

Оо-00-оо-оо-оо-оо-hо

Уу-уу-уу-уу-уу-уу-уу-hу

3. Олорон эрэ илиилэрин (ытыһы) тобукка ууран тарбахтарын өрө таһаарыы

«аа-аа-аа-аа-һа» диэннэ күүскэ түһэрии.

4. Олорон эрэ атах төбөтүн дорҕоону кытта өрө таһааран «аа-аа-аа-аа-һа» диэҥҥэ күүскэ түһэрии.

5. 3,4 ньымалары холбуу оҥоруу. Ҥ- дорҕоону оҥорууга дьарык.

Түөстэн икки илиини долгун курдук хамсатан, оо-һо, оо-һо,оо-һо,оо-һом, хас да дор5оонно оноробут.

Салгыы олорон эрэ тобугу охсон, ритминэн оһуохайдыыр оһуохай- дьарыктааьын.

Хаамыыга уорэтии.

Бастаан илиини тутуьарга эрчийии.Хаамыыга биэс тарба5ы тарбахтарга хардары анньан тутуьан, тоноло5у токутан сыьыары тутан, уоьэ-аллараа хамсатан на5ыл со5устук дьалкытан хамсаныы.Онтон миэстэ5э туран ата5ы кытта тэннэ хамсатыыга кордорон, хамсанан биэрэн уорэтии.Тогуруччу тутуьан туьулгэ оноруу. Илии, атах хамсаныытын ритмнэ тэн буоларын ситиьии.

Оьуокай тылын кытта билсиьии.

Оьуо-оьуо оьуокай

Оьуокайдыыр оьуокай,

Эьиэ-эьиэ эьиэкэй

Чэйин-чэйин о5олор,

Тулук-туллук до5оттор

Дьоллоох о5о саастарга

Куоласпытын эрчийэн,

Дор5оонноохтук кохтоохтук

Туойа ыллаан иьиэ5ин…

( оьуокай тылларын уорэтии)

Учебно-тематический былаан

Сыала : оскуола иннинээҕи саастаах оҕону иитэргэ норуот үйэлэргэ айбыт , үѳскэппит уран фольклорун – оһуохайы бары ѳттүнэн үѳрэтэри коҕулээн оҕо уйулҕатын өрө көтөҕөн киэҥ билиилээх кэнчээри ыччаты иитии.

(Дьарык 30 мүнүүтэ буолар)

Балаҕан ыйа - Улуу Суорун.

Оһуохай идэтигэр туһаайар дьарыктар.

Бастакы дьарык: Оһуохай өйдөбүлэ.

Араас идэлээх саха дьоно бары оһуохайга кыттыһан ыллаһаллар, хаамсаллар.

Оһуохай - Саха омук күҥҥэ сүгүрүйэр үҥкүүтэ. Хоһоон, матыып, хамсаныы барыта тэҥҥэ дьүөрэлэһэн толоруллар.

Оһуохай түөрт сүрүн түһүмэхтэн туттуллан турар.

Оһуохайга ыҥырыы (оһуохай

тойуга

)

Сү

р

үн

тутула

Оһуохай

ойутуута

Алгыс

чааһа (түмүк)

Оһуохай араастара.

Саҥа технологияны туһанан оһуохай араастарын olonkhotheatre.ru сайттан иһитиннэрии.

1. Үрүҥ күнү көрсүү бастакы ырыата.

2. Үрүҥ күнү көрсүү иккис ырыата.

Иккис дьарык. Оһуохай өйдөбүлүн хатылааһын.

Оһуохай ньымаларын билиһиннэрии. Тыыныыга дьарык.

Саҥа технологияны туһанан оһуохай араастарын olonkhotheatre.ru сайттан иһитиннэрии.

3. Оһуохайдыы хамсааһын.

4. Оһуохай киириитэ.

Алтынньы ыйа – Хотой Айыы.

Оһуохай нөҥүө эти-сиини чэбдигирдэргэ, түмсүүлээх, иллээх буолууга үөрэтии.

Бастакы дьарык.

Чэгиэн-чэбдик буоларга оһуохай ньымаларынан сөпкө тыынарга үөрэтии.

Оһуохай ньымаларын туттуу. Тыыныыга дьарык.

Иккис дьарык.

Саҥа технологияны туһанан оһуохай араастарын olonkhotheatre.ru сайттан иһитиннэрии.

5. Уус Алданныы ыллааһын.

6. Өлүөхүмэлии ыллааһын.

Тыыныыга дьарык.

Дор5оон онорууга дьарык.

(1 ньыма)

Үһүс дьарык.

Саҥа технологияны туһанан оһуохай араастарын olonkhotheatre.ru сайттан иһитиннэрии.

9. Сунтаардыы ыллааһын бастакы вариант.

10. Сунтаардыы ыллааһын иккис вариант.

Тыныыга дьарык.

Дор5оон онорууга дьарык.

(1 ньыма)

Төрдүс дьарык.

Саҥа технологияны туһанан оһуохай араастарын olonkhotheatre.ru сайттан иһитиннэрии.

11. Бүлүүлүү ыллааһын.

12. Аммалыы ыллааһын.

Тыыныыга дьарык.

2 ньыманы билиһиннэрии.

Сэтинньи ыйа – Байанай ыйа.

Саха сиригэр олорор араас омуктар оһуохайга түмсэллэрин туһунан кэпсэтии, быһаарыы.

Бастакы дьарык.

2 ньыманы хатылааһын.

3 ньыманы уорэтии.

Хаамыыны билиһиннэрии, үөрэтии.

Иккис дьарык.

2 нь хатылааһын.

3-4 нь холбооһун.

Оһуохайы иьитиннэрии.

Хаамыыны хатылааһын.

Үһүс дьарык.

Ньымалары хатылааһын.

6 ньым уорэтии

Хаамыыны уорэтии

Төрдүс дьарык.

2нь, 6нь,7 нь. Хаамыыны хатылааьын

Ахсынньы ыйа – Билгэ хаан ыйа.

Былыыр былыргаттан өбүгэлэрбит оһуохайы дьоро киэһээлэргэ этэллэрин туһунан кэпсэтии, билиһиннэрии.

Бастакы дьарык.

Эрчиллиилэри оноруу.

Оһуохай истии.

Хаамыыны ырыатын кытта холбооһун(үтүктэргэ үөрэтии)

Иккис дьарык.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Үһүс дьарык.

Илиини, ата5ы сөпкө хамсатарга уорэтии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Төрдүс дьарык.

Оһуохайы истии(запись).

Оһуохайдааһын.

Бэһис дьарык.

Илиини, ата5ы сөпкө хамсатарга уорэтиини хатылааһын.

Үтүктэргэ үөрэтиини хатылааһын.

Тохсунньу ыйа – таҥха хаан ыйа.

Оҕону санаа-өй өттүнэн сайыннарарга оһуохай тылларын үөрэтэргэ ситиһии.

Бастакы дьарык.

Оһуохай өйдөбүлүн туһунан хатылааһын.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Иккис дьарык.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Оһуохайы этиэн сөптөөх оҕолору талан оһуохай тылын тарҕатан биирдиилээн үлэ ыытыы.

Үһүс дьарык.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.

Олунньу ыйа – Сүрү күүһүрдүү ыйа.

Кыһыҥҥы кэм кэрэтин, айылҕа уларыйыытын оһуохайга этии.

Бастакы дьарык.

Оһуохай тылыгар айылҕа кэрэтин ойуулаан киллэриэххэ сөп диэн өйдөбүлү киллэрии. Оһуохай тылын этэн иһитиннэрии.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.

Иккис дьарык.

Оһуохай тылын этэн иһитиннэрии.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.

Үһүс дьарык.

Уол оҕо туһунан оһуохай.

Оһуохай тылын этэн иһитиннэрии.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.

Төрдүс дьарык.

«Кырдьаҕастан алгыһын, эдэртэн эрчимин» - саастаах, кырдьаҕас дьон туһунан оһуохай тылын этии.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.

Кулун тутар ыйа – Дьөһөгөй ыйа.

Үлэһит, тулуурдаах, үрдүккэ дьулуурдаах дьон туһунан оһуохайга этии.

Бастакы дьарык.

Биллэр суруйааччылар айымньыларын оһуохайга этии.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.

Иккис дьарык.

«Кэрэ куолар» кырачаан кыргыттар тустарынан оһуохай тылын этии.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.

Үһүс дьарык.

«Туһа киһитэ» араас үлэлэр тустарынан оһуохайга этии.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.

Төрдүс дьарык.

Театрализованнай оһуохай. Оҕолорго араас куклалары туттаран куклалары оһуохайдатыы.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.

Муус устар ыйа – айыыһыт ыйа.

Кэрэни кэрэхсииргэ, тапталга уһуйарга оһуохайдаан биэриэххэ.

Бастакы дьарык.

Кинигэ кэрэтин туһунан оһуохайга этии.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.

Иккис дьарык.

Халлаан куйаарын – космос, планета, сулустар тустарынан оһуохай.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.

Үһүс дьарык.

Уол уонна аҕа туһунан оһуохай этии.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.

Төрдүс дьарык.

«Мин дойдум – мин киэҥ туттуум». Төрөөбүт дойду туһунан оһуохай этии.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.

Ыам ыйа – иэйэхсит ыйа.

Айылҕа, үс кут туһунан оһуохай этии.

Бастакы дьарык.

«Дорообо сандал саас». Саас туһунан оһуохай этии.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.

Иккис дьарык.

Аҕа дойду сэриитин, кыайыы күнүн туһунан оһуохай этии.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.

Үһүс дьарык.

«Мин тиэргэним». Төрөөбүт тиэргэммит, уһуйааммыт тиэргэнин туһунан оһуохай.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.

Төрдүс дьарык. (Түмүктүүр дьарык).

«Самаан сайыны айхаллыах». Сайын, ыһыах туһунан оһуохай этии.

Эрчиллиилэри оноруу.

Хаамыыга эрчийии.

Үтүктэргэ үөрэтии.

Талыллыбыт оҕолорго бэриллибит оһуохай тылын эттэрии.